Phong cách của nhà giáo dục hôm nay

Thứ hai - 16/11/2020 19:46

Phong cách của nhà giáo dục hôm nay

Như chúng ta đã biết, người thầy giáo luôn phải là một chuẩn mực đạo... more »

Như chúng ta đã biết, người thầy giáo luôn phải là một chuẩn mực đạo đức để xã hội noi theo, là “kiến trúc sư trí tuệ” tạo ra thế hệ tương lai cho đất nước, cho xã hội. Cũng đã có nhều cách ví von như “Một người công nhân tồi có thể làm hỏng một vài sản phẩm, một người kỹ sư tồi có thể làm hỏng một vài công trình nhưng một nhà giáo tồi có thể làm hỏng cả một thế hệ!”. Điều đó quả không sai, người thầy tồi sẽ đem lại hậu quả khôn lường mà cả xã hội phải gánh chịu cho đến tận mai sau.

Trong thời gian qua, vấn đề sai phạm được nêu lên nhiều nhất thật đáng buồn đó lại là về giáo dục: từ sách giáo khoa, hệ thống giáo dục cho đến những “kiến trúc sư trí tuệ”… Bên cạnh những người thầy ngày đêm âm thầm cống hiến cho sự nghiệp trồng người, tạo nên những đóng góp không hề nhỏ cho nền giáo dục nói chung và đạo đức giáo dục nói riêng thì xã hội cũng không khỏi băn khoăn, lo lắng trước những hiện tượng một bộ phận nhà giáo tha hóa về đạo đức, nhân cách. Có lẽ nó đang có một chút lầm lẫn gì về lý tưởng của những con người này? Có lẽ thực sự người ta đã đặt việc giáo dục trở thành một “sản phẩm”, tức là có cung và cầu, có mua và bán (thương mại hóa giáo dục), để rồi thước đo của giáo dục chính là “đồng tiền”.

Trong bài viết: “Phát huy vai trò của người thầy trong đổi mới giáo dục đào tạo”[1] của Ban Tuyên Giáo TW, có đoạn khẳng định như sau: “Vai trò của nhà giáo dục chuyên nghiệp là thực hiện sứ mệnh cải tạo xã hội và phát triển toàn diện học sinh bằng năng lực tư duy và năng lực hành động trên những luận cứ khoa học và nhân văn. Người thầy trước hết phải là nhà giáo dục với hai nhiệm vụ cốt lõi là giáo dục và dạy học, hay giáo dưỡng”. Quả rất đúng, người thầy trước hết phải là một nhà giáo dục, bởi lẽ giáo viên có thể được xem là một nghề, nhưng nếu là nhà giáo dục thì không còn là “một nghề” nữa, mà nó trở thành một “sứ mệnh”, một “lời mời gọi”.

Vì thế, để đáp ứng nhu cầu xã hội và sự đổi mới trong giáo dục thời đại công nghệ 4.0, chúng ta cần phải xây dựng và hình thành một phong cách giáo dục phù hợp. Đây cũng là điều tôi muốn gởi đến các nhà giáo trong dịp mừng lễ “Nhà giáo Việt Nam” năm nay.

1. Phong cách giáo dục là gì?

Trước hết, để hiểu được những gì chúng ta đang sắp nói với nhau sau đây, tôi và các bạn chúng ta cần trao đổi với nhau để hiểu thấu đáo về chủ đề chúng ta đưa ra: “Phong cách (style) giáo dục”. Hãy bắt đầu với những từ ngữ của tiêu đề, mà thoạt nhìn có vẻ như chúng ta đã biết khá rõ, nhưng nếu chúng ta tìm hiểu sâu hơn ý nghĩa của chúng, chúng ta sẽ hiểu rằng có lẽ còn có điều gì đó vẫn chưa rõ ràng đối với chúng ta:

Trước hết, hạn từ “Giáo dục” xuất phát từ động từ tiếng Latinh “éduco”, nghĩa đen có nghĩa là đưa ra ngoài, là dẫn dắt hướng tới.

Tiếp đến, hạn từ “Phong cách” (style): là phương thức cư xử, là hành động, và là biểu hiện .

Không phải hiểu được ý nghĩa của hai từ này là chúng ta có thể hiểu được tất cả mọi thứ, nhưng mục đích của bài viết này là muốn cho ta nhìn thấy rõ nhất hiện trạng của giáo dục hôm nay: giáo dục thì ai cũng biết rồi, nhưng để xác định “style giáo dục” lại là một vấn đề chúng ta cần bàn ở đây.

Vì thế, chúng ta cần xem xét một chút về từ “style”, có rất nhiều điều mà từ này gợi ý cho chúng ta: trong ngữ cảnh của chúng ta, hiển nhiên một số người cho nó có vẻ tầm thường, biết rồi nói mãi, chê bai…, nhưng thực ra không phải vậy! Chúng ta hãy thử hiểu nó trong bối cảnh của một lễ hội (ngày cắm trại, hội thao chẳng hạn): ta sẽ nhìn thấy rõ đây là một nơi thể hiện các “phong cách” của mỗi đội chơi!; từ màu áo, slogan, quyết tâm xen lẫn cả đam mê (chơi vì màu cờ sắc áo, vì danh dự của cả đội, vì bộ mặt của bản thân…!!!). Chúng ta hãy nhớ lại xem, với sự trợ giúp của ban tổ chức, tất cả những chiếc áo chúng ta đã mặc trong các ngày hội vừa qua, hãy cùng chiêm ngưỡng chúng và nhớ lại ý nghĩa của mỗi chiếc áo với khẩu hiệu, với logo thiết kế của nó!

Và lúc này đây, tôi muốn cùng các bạn đặt câu hỏi cho những ý nghĩa đằng sau của các lễ hội cũng như các cuộc thể hiện đầy tính phong cách này:

Phong cách riêng mà đội bạn tham gia do ai tạo ra? 

Câu trả lời rất đơn giản: do những nhà sinh động (những đội trưởng), là những nhân vật chính của lễ hội này, những con người có nhiệm vụ cụ thể hóa “khẩu hiệu” của những chiếc áo thun để chúng không chỉ còn là những chữ viết vô hồn! Các bạn đồng ý với tôi về điều này chứ! 

Những phong cách sinh động ấy thể hiện như thế nào?

Ở đây câu trả lời cũng rất đơn giản, với chiếc áo thun là một phép ẩn dụ về phong cách, nhằm mục đích là thể hiện một “cách ăn mặc” nổi bật vào lúc đó, nhưng như đã từng xảy ra với nhiều “mode” quần áo, sau một thời gian lỗi mode, chúng không còn hợp thời nữa, không một sinh động viên nào chịu mặc áo những chiếc áo lỗi thời đó nữa! Vì thế, những chiếc áo thun này, sau khi hoàn thành nhiệm vụ của mình, cuối cùng nó sẽ nằm ở dưới cùng của ngăn kéo tủ, hoặc được treo một góc nào đó trong phòng riêng của bạn như một thứ kỷ niệm và chắc chắn một điều nó sẽ không bao giờ được mặc ra ngoài như thời kỳ hoàng kim của nó.

Quý thầy cô và các bạn rất mến!

Từ những gì chúng ta đã nói với nhau, rõ ràng ta nhận ra là “phong cách sinh động” đã thay đổi theo thời gian và nó cũng áp dụng cho cả những con người gia nhập sau này, chúng ta hãy nhìn xung quanh nhóm của mình bây giờ, chúng ta có thể tìm thấy bao nhiêu gương mặt mà kỳ lễ hội đó đã cùng gắn bó sống chết với ta? Chắc chắn là không thể có đầy đủ tất cả, có lẽ có nhóm còn lại vài người, có nhóm chẳng còn ai, hoặc chỉ còn một mình ta… Nói như thế để chúng ta hiểu rõ hơn những gì chúng ta sắp phải làm lúc này, đó là “hãy tạo một phong cách hữu hiệu hôm nay”, lúc này với số lượng nhân sự ta đang có trong tay, hãy làm nó hết mình, nhiệt tình.

Chúng ta hãy cố gắng nỗ lực hơn nữa bằng tư duy của mình và chúng ta hãy cùng nhau suy ngẫm về ba nhân vật mà bây giờ tôi sẽ đề xuất cho các bạn, cố gắng làm nổi bật sự khác biệt giữa phong cách của họ.

  • Một sinh động viên cho các lễ hội làng: anh ấy làm việc đó vì công việc, anh ấy không có mối quan hệ cá nhân chặt chẽ với những người mà anh ấy tương tác, anh ấy chỉ cung cấp các trò chơi và hoạt động thể thao, anh ấy không có mục đích giáo dục. Rõ ràng nhất ta thấy thời gian vừa qua, rất nhiều trò chơi sinh hoạt nhóm đã bị biến tướng thành những kiểu “thiếu văn hóa”, “khiêu dâm”, không mang lại một giá trị nào sau cuộc chơi.
  • Một sinh động viên cho những lễ hội kéo dài: họ đầu tư thời gian cách tự nguyện, nhưng trong suốt mùa giải, họ chủ yếu cung cấp các trò chơi và hoạt động để giải trí cho các em, họ thực hiện một dịch vụ cho các gia đình với mục đích để giữ trẻ em không ra đường, vào cuối mùa giải, họ cất những chiếc áo thun vào ngăn kéo! Thế là hết, phủi tay và chờ đến mùa giải năm tới. Có lẽ đây cũng là hình bóng của những nhà giáo dục xem đó như một cái nghề (ăn lương), một năm học như một phi vụ, hoặc mùa vụ vậy thôi, xong là hết, làm vừa đúng với vai trò và trách nhiệm mình thôi.
  • Một sinh động viên trong môi trường giáo dục (nhà giáo dục): họ dành thời gian đầu tư cách tự nguyện, họ đề xuất một cuộc hành trình với trẻ em trong nhiều năm, họ cũng chuẩn bị các trò chơi, các hoạt động nhưng hoàn toàn cho mục đích giáo dục, họ tập trung nhiều vào làm việc nhóm và cá nhân, họ cung cấp dịch vụ cho gia đình để giữ trẻ em tránh xa con đường sai phạm và đặc biệt trong niềm tin tôn giáo, họ chú tâm đến cầu nguyện và đưa các em gần gũi với Chúa (với Thượng Đế), họ có nhiều áo thun hơn vì điều quan trọng không phải là bạn mặc gì mà là bạn đang giáo dục theo phong cách như thế nào!

Trong phần cuối của bài viết này, chúng ta có thể xác định rõ hơn ý nghĩa của việc giáo dục có phong cách, và chúng ta có thể làm điều đó bằng cách nhờ sự giúp đỡ của một người bạn mà ít nhiều chúng ta đã biết đến  ngài như một nhân vật có phong cách giáo dục đặc biệt, đó chính là Don Bosco! Khi Don Bosco nói về một phong cách giáo dục, ngài không chỉ để tâm đến sự xa rời của những người trẻ khỏi những môi trường nhất định (chẳng hạn như đường phố, môi trường xấu), khỏi những thái độ, phong cách cá nhân nhất định …, mà hành động của ngài là một hành động giáo dục (= giáo dục, đưa ra, rút ra khỏi). Và với tư cách là một nhà giáo dục, ngài muốn mang lại những điều tốt đẹp cho mỗi đứa trẻ mà ngài gặp gỡ.  

Như vậy, phong cách giáo dục của một “nhà giáo dục” không chỉ giới hạn trong việc phải tránh càng xa càng tốt với sự dữ, mà trước hết và trên hết là tiếp cận với cái thiện, cái thiện đó là SỰ THIỆN TỐI CAO: THIÊN CHÚA (THƯỢNG ĐẾ).

2. Phong cách giáo dục theo kinh nghiệm của chúng ta

Ơ đây tôi không đề cập đến một kiểu mang tính học thuật điển hình để đưa chúng ta đến tiếp xúc với phong cách giáo dục như một lý thuyết được áp dụng cho việc sinh động giáo dục. Chúng ta không ở đây để thảo luận lý thuyết trừu tượng, đôi khi xa rời cuộc sống. Chúng ta ở đây để nói về việc chúng ta trở thành những nhà giáo dục và về cam kết của chúng ta với các em, giữa những người trẻ, do đó chúng ta nói về chính cuộc sống của mình (bởi vì sự sinh động phải chính là cuộc sống của chúng ta, không chỉ là một phần của nó).

Điểm khởi đầu nằm ngay ở đây: hiểu rằng phong cách giáo dục là thứ mà tôi phải sống, chính xác theo logic đó là để trao tặng ai một thứ gì đó tôi nhất thiết phải sở hữu nó, nghĩa là tôi phải “có nó trong chính con người mình”.

Đừng bao giờ tự tin nói rằng chúng ta là những người giỏi ứng biến. Ngay cả Don Bosco cũng không thể ứng biến được như thế đâu. Nếu Don Bosco “rất” xem trọng việc giáo dục giới trẻ, thì chúng ta càng phải có nhiều lý do để phải làm cho Phong cách Giáo dục trở thành phong cách sống của cá nhân chúng ta.

“Hãy nhớ rằng giáo dục là điều thuộc về trái tim, và chỉ có Chúa (Thượng đế) mới là Chủ, chúng ta sẽ không thể làm gì nếu không có Chúa, chính Ngài sẽ dạy cho chúng ta nghệ thuật sư phạm và đưa cho chúng ta chìa khóa để mở cánh cửa tâm hồn người trẻ” (Don Bosco)

Quả thực, chúng ta không phải là một siêu anh hùng. Để sống với “STYLE”, chúng ta phải cần đến sự giúp đỡ từ một môi trường thực sự mang tính giáo dục. Chúng ta cần phải gắn cuộc sống mình trong một môi trường giáo dục, một môi trường biếti đặt mục tiêu chính là giáo dục lên hàng đầu, mấu chốt của mọi thứ là ở đây. Việc sống và làm việc trong môi trường giáo dục này cũng phải hướng chúng ta đến một môi trường sống, nghĩa là cảm nhận đó là gia đình và mình là nhân vật chính trong môi trường đó.

Do đó, sống trong một môi trường giáo dục, hoặc tạo ra một môi trường giáo dục, có nghĩa là mỗi người (các nhà giáo dục) phải biết cách phát triển khả năng mình trong nền giáo dục này, như tôi đã đề cập ở phần trên như là cách tiếp cận với Chúa (Chúa sẽ dạy ta nghệ thuật sư phạm và đưa cho ta chìa khóa để mở cánh cửa tâm hồn người trẻ). Một người không thể là một nhà giáo dục 100% nếu anh ta từ chối nói về niềm tin của mình (dù là tôn giáo nào đi nữa), cho dù sự sinh động giáo dục đó có là một cam kết xã hội thuần túy. Và vì thế rõ ràng sau đó, phải đi đến một cuộc gặp gỡ tiệm tiến với Chúa (Thượng Đế) nơi những nhà giáo dục, một cuộc gặp gỡ đầy sự tôn trọng về các giai đoạn và nhịp điệu riêng của mỗi người…! Nếu không đi đến đều này, xem như chúng ta đánh mất phong cách riêng trong môi trường sư phạm của chúng ta. Đây mới chính là một “kỹ sư tâm hồn” thực sự, một nhà giáo dục đúng nghĩa.

3. Sáu yếu tố để sống sâu sắc mối liên hệ trong giáo dục

Đây là những yếu tố làm nên một “style giáo dục” mang tên Giáo dục trong môi trường Salêdiêng Don Bosco (các trường nghề Don Bosco, các nguyện xá và trung tâm trẻ). Tôi xin gởi đến quý thầy cô (những nhà giáo dục) như một món quà trong ngày mừng lễ Nhà Giáo Việt Nam. Bởi lẽ, ngọc càng dũa càng sáng, kinh nghiệm giáo dục biết chia sẻ và cho đi sẽ làm giàu thêm kinh nghiệm cho chính mình.

       3.1 Nhạy cảm với trẻ em.

Đây là điều kiện cơ bản để tạo sự sinh động giáo dục. Một người sẽ không thể là một nhà giáo dục nếu không có sự quan tâm này ở những người trẻ tuổi. Bởi lẽ, nếu ta xem các em như là con, là người yêu của mình, ta sẽ phải để ý, quan sát và muốn tìm hiểu để biết rõ hơn về đối tượng của mình.

      3.2 Mở lòng ra cho tất cả các em

Nó là một cái gì đó cụ thể hơn, có thể là điều mà chúng ta phải quan tâm sâu sắc. Điều quan trọng là chúng ta phải mở rộng tầm mắt trước nhiều tình huống mà trẻ em ngày nay gặp phải. Chúng ta được kêu gọi ở giữa các trẻ, với tư cách là những nhà giáo dục, và không chỉ là ở giữa “các con của tôi” mà là giữa “tất cả các trẻ em” được gởi đến cho tôi. Môi trường giáo dục